E
Engin Demirci
Guest
Okuyucu
Musul, petrol kaynakları bakımından zengin, Irak’ın kuzeyinde ve Anadolu’ya yakın stratejik bir bölgeydi.
Türkiye açısından ise yalnızca petrol nedeniyle değil, Misak-ı Millî sınırları içinde görülmesi ve güvenlik açısından taşıdığı önem nedeniyle önemliydi.
Petrol kaynakları
Irak üzerindeki hâkimiyetini güçlendirme
Stratejik konum
Bu nedenle Musul, Türkiye ile İngiltere arasında önemli bir dış politika sorununa dönüştü.
Millî Mücadele döneminde kabul edilen Misak-ı Millî, Türk milletinin bağımsızlık ve vatan sınırları konusundaki temel hedeflerini ortaya koydu.
Türkiye, Musul’u da bu çerçevede kendi sınırları içinde değerlendirdi.
Musul → Misak-ı Millî → Türkiye’nin istediği sınırlar
Mondros Ateşkes Antlaşması’nın ardından İngiltere, 3 Kasım 1918’de Musul’u işgal etti.
İngiltere’nin Musul’u işgal etmesi, daha sonra Türkiye ile İngiltere arasında yaşanacak sorunun temelini oluşturdu.
Mondros → İngiltere → Musul’un işgali
Bu bağlantı sınav açısından önemlidir.
Musul Sorunu, Lozan Barış Antlaşması görüşmelerinde çözülemedi.
Türkiye:
Musul’un Türkiye’ye bırakılmasını istedi.
İngiltere:
Musul’un Irak’a bağlı kalmasını istedi.
Taraflar anlaşamayınca Musul meselesinin daha sonra Türkiye ile İngiltere arasında görüşülmesine karar verildi.
Lozan’a göre taraflar kendi aralarında anlaşamazsa sorun Milletler Cemiyetine götürülecekti.
Lozan → Musul çözülemedi.
Türkiye ile İngiltere, Musul sorununu çözmek amacıyla 19 Mayıs 1924’te İstanbul’da Haliç Konferansı’nda görüştü.
Ancak taraflar anlaşamadı.
Türkiye → Musul’un kendisine bırakılmasını istedi.
İngiltere → Musul’un Irak’ta kalmasını istedi.
Böylece sorun çözülemedi ve Milletler Cemiyetinin gündemine taşındı.
1925’te Şeyh Sait İsyanı çıktı.
Türkiye, aynı dönemde hem iç güvenliği sağlamak hem de Musul sorunuyla ilgilenmek durumunda kaldı.
İsyan nedeniyle Türkiye’nin Musul’a yönelik askerî bir çözüm uygulama imkânı zorlaştı.
Şeyh Sait İsyanı
Türkiye’nin iç güvenliğiyle uğraşması
Musul konusunda askerî seçeneklerin zorlaşması
Türkiye’nin diplomatik çözümü kabul etmesi
Bu bağlantıyı ezberden çok neden-sonuç olarak öğrenmek daha doğru.
Türkiye ile İngiltere arasında anlaşma sağlanamayınca Musul Sorunu Milletler Cemiyetine taşındı.
Milletler Cemiyeti’nin kararı Türkiye’nin istediği yönde olmadı ve Musul’un Irak’a bırakılması yönünde karar verildi.
Böylece Türkiye’nin Musul’u diplomatik yollarla elde etme ihtimali de ortadan kalktı.
Musul Sorunu, 5 Haziran 1926’da Türkiye, İngiltere ve Irak arasında imzalanan Ankara Antlaşması ile kesin olarak çözüldü. MEB kaynaklarında da antlaşmanın bu taraflar arasında yapıldığı ve Musul-Kerkük’ün Irak’a bırakıldığı belirtilmektedir.
Musul ve Kerkük Irak’a bırakıldı.
Türkiye-Irak sınırı kesinleştirildi.
Irak’ın Musul petrol gelirlerinin %10’u 25 yıl süreyle Türkiye’ye verilecekti.
Türkiye ile İngiltere arasındaki Musul anlaşmazlığı sona erdi.
Tek bir sebebe bağlamak doğru değildir.
İngiltere’nin bölgedeki güçlü askerî ve siyasi konumu
Milletler Cemiyetinin Türkiye aleyhine verdiği karar
Şeyh Sait İsyanı nedeniyle Türkiye’nin iç güvenliğe yönelmesi
Yeni kurulan Türkiye’nin öncelikle iç sorunlarını çözmeye çalışması
Ekonomik ve askerî imkânların sınırlı olması
Türkiye’nin sorunları diplomasi yoluyla çözmeye öncelik vermesi
Türkiye, Misak-ı Millî hedefleri arasında gördüğü Musul’u Türkiye sınırlarına katamamıştır.
Musul ve Kerkük Irak’a bırakılmıştır.
Türkiye-Irak sınırı kesinleşmiştir.
Türkiye, petrol gelirlerinden belirli bir süre pay almıştır.
Böylece Lozan’dan sonra devam eden önemli bir dış politika sorunu çözüme kavuşmuştur.
Musul’un Türkiye’ye katılamaması, Lozan’ın başarısız olduğu anlamına gelmez.
Lozan, Türkiye’nin bağımsızlığının uluslararası alanda tanınmasını sağlayan temel antlaşmadır.
1918 →
İngiltere Musul’u işgal etti.
1923 →
Lozan’da Musul çözülemedi.
1924 →
Haliç Konferansı yapıldı, anlaşma sağlanamadı.
1925 →
Şeyh Sait İsyanı
1925 →
Milletler Cemiyeti Musul’un Irak’a bırakılması yönünde karar verdi.
1926 →
Ankara Antlaşması
Musul Irak’a bırakıldı.
Bu zinciri kurabiliyorsan Musul Sorusu’nun büyük bölümünü çözebilirsin.
1. Musul neden önemliydi?
Petrol kaynakları ve stratejik konumu nedeniyle.
2. Musul’u kim işgal etti?
İngiltere.
3. Türkiye Musul’u hangi anlayışla kendi sınırları içinde görüyordu?
Misak-ı Millî anlayışıyla.
4. Musul Sorunu Lozan’da çözüldü mü?
Hayır.
5. 1924’te hangi konferansta görüşüldü?
Haliç Konferansı.
6. Musul Sorunu neden Milletler Cemiyetine taşındı?
Türkiye ile İngiltere arasında anlaşma sağlanamadığı için.
7. Şeyh Sait İsyanı’nın Musul’a etkisi ne oldu?
Türkiye’nin Musul’a yönelik askerî çözüm imkânını zorlaştırdı.
8. Musul hangi antlaşmayla Irak’a bırakıldı?
5 Haziran 1926 Ankara Antlaşması.
9. Türkiye petrol gelirlerinden ne kadar pay aldı?
%10, 25 yıl süreyle.
10. Musul Sorunu hangi ülkeyle yaşandı?
İngiltere ile.
Musul Sorunu | Lozan’dan Ankara Antlaşması’na
Musul Sorunu | Türkiye Neden Musul’u Alamadı?
Musul Sorunu | 1926 Ankara Antlaşması
Atatürk Dönemi Dış Politikası: Musul Sorunu
Petrol, İngiltere ve Musul | 8. Sınıf İnkılap Tarihi
Musul Sorunu | Misak-ı Millî’den Irak’a
LGS İçin Musul Sorunu | Bilmen Gerekenler
Okumaya devam et...
MUSUL SORUNU DERS NOTU
8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük
Musul Neden Önemliydi?
Musul, petrol kaynakları bakımından zengin, Irak’ın kuzeyinde ve Anadolu’ya yakın stratejik bir bölgeydi.
Türkiye açısından ise yalnızca petrol nedeniyle değil, Misak-ı Millî sınırları içinde görülmesi ve güvenlik açısından taşıdığı önem nedeniyle önemliydi.
İngiltere neden Musul’u istiyordu?
Bu nedenle Musul, Türkiye ile İngiltere arasında önemli bir dış politika sorununa dönüştü.
MUSUL VE MİSAK-I MİLLÎ
Millî Mücadele döneminde kabul edilen Misak-ı Millî, Türk milletinin bağımsızlık ve vatan sınırları konusundaki temel hedeflerini ortaya koydu.
Türkiye, Musul’u da bu çerçevede kendi sınırları içinde değerlendirdi.
Sınav bağlantısı:
Musul → Misak-ı Millî → Türkiye’nin istediği sınırlar
İNGİLTERE MUSUL’U İŞGAL EDİYOR
Mondros Ateşkes Antlaşması’nın ardından İngiltere, 3 Kasım 1918’de Musul’u işgal etti.
İngiltere’nin Musul’u işgal etmesi, daha sonra Türkiye ile İngiltere arasında yaşanacak sorunun temelini oluşturdu.
Dikkat!
Mondros → İngiltere → Musul’un işgali
Bu bağlantı sınav açısından önemlidir.
LOZAN’DA MUSUL SORUNU
Musul Sorunu, Lozan Barış Antlaşması görüşmelerinde çözülemedi.
Türkiye:
İngiltere:
Taraflar anlaşamayınca Musul meselesinin daha sonra Türkiye ile İngiltere arasında görüşülmesine karar verildi.
Lozan’a göre taraflar kendi aralarında anlaşamazsa sorun Milletler Cemiyetine götürülecekti.
LGS kodu:
Lozan → Musul çözülemedi.
HALİÇ KONFERANSI – 1924
Türkiye ile İngiltere, Musul sorununu çözmek amacıyla 19 Mayıs 1924’te İstanbul’da Haliç Konferansı’nda görüştü.
Ancak taraflar anlaşamadı.
Böylece sorun çözülemedi ve Milletler Cemiyetinin gündemine taşındı.
ŞEYH SAİT İSYANI VE MUSUL
1925’te Şeyh Sait İsyanı çıktı.
Türkiye, aynı dönemde hem iç güvenliği sağlamak hem de Musul sorunuyla ilgilenmek durumunda kaldı.
İsyan nedeniyle Türkiye’nin Musul’a yönelik askerî bir çözüm uygulama imkânı zorlaştı.
LGS’de önemli neden-sonuç:
Şeyh Sait İsyanı
Türkiye’nin iç güvenliğiyle uğraşması
Musul konusunda askerî seçeneklerin zorlaşması
Türkiye’nin diplomatik çözümü kabul etmesi
Bu bağlantıyı ezberden çok neden-sonuç olarak öğrenmek daha doğru.
MİLLETLER CEMİYETİ KARARI
Türkiye ile İngiltere arasında anlaşma sağlanamayınca Musul Sorunu Milletler Cemiyetine taşındı.
Milletler Cemiyeti’nin kararı Türkiye’nin istediği yönde olmadı ve Musul’un Irak’a bırakılması yönünde karar verildi.
Böylece Türkiye’nin Musul’u diplomatik yollarla elde etme ihtimali de ortadan kalktı.
5 HAZİRAN 1926 ANKARA ANTLAŞMASI
Musul Sorunu, 5 Haziran 1926’da Türkiye, İngiltere ve Irak arasında imzalanan Ankara Antlaşması ile kesin olarak çözüldü. MEB kaynaklarında da antlaşmanın bu taraflar arasında yapıldığı ve Musul-Kerkük’ün Irak’a bırakıldığı belirtilmektedir.
Antlaşmaya göre:
TÜRKİYE MUSUL’U NEDEN ALAMADI?
Tek bir sebebe bağlamak doğru değildir.
Başlıca nedenler:
MUSUL SORUNUNUN SONUCU
Türkiye, Misak-ı Millî hedefleri arasında gördüğü Musul’u Türkiye sınırlarına katamamıştır.
Musul ve Kerkük Irak’a bırakılmıştır.
Türkiye-Irak sınırı kesinleşmiştir.
Türkiye, petrol gelirlerinden belirli bir süre pay almıştır.
Böylece Lozan’dan sonra devam eden önemli bir dış politika sorunu çözüme kavuşmuştur.
Çok önemli:
Musul’un Türkiye’ye katılamaması, Lozan’ın başarısız olduğu anlamına gelmez.
Lozan, Türkiye’nin bağımsızlığının uluslararası alanda tanınmasını sağlayan temel antlaşmadır.
MUSUL SORUNU KRONOLOJİSİ
1918 →
1923 →
1924 →
1925 →
1925 →
1926 →
SINAVDA TEK ZİNCİR
PETROL →
İNGİLTERE →
LOZAN →
ŞEYH SAİT →
MİLLETLER CEMİYETİ →
ANKARA ANTLAŞMASI →
IRAK
Bu zinciri kurabiliyorsan Musul Sorusu’nun büyük bölümünü çözebilirsin.
SINAVDA KARIŞTIRMA!
| Görülen ifade | Akla gelecek |
|---|---|
| Petrol + İngiltere | Musul |
| Misak-ı Millî sınırları | Musul |
| Lozan’da çözülemeyen sorun | Musul |
| 1924 İstanbul görüşmeleri | Haliç Konferansı |
| Türkiye’nin iç güvenlik sorunu | Şeyh Sait İsyanı |
| Milletler Cemiyeti kararı | Musul’un Irak’a bırakılması |
| 5 Haziran 1926 | Ankara Antlaşması |
| %10 petrol geliri / 25 yıl | Ankara Antlaşması |
| Türkiye-Irak sınırının kesinleşmesi | Ankara Antlaşması |
KISA KONTROL
1. Musul neden önemliydi?
Petrol kaynakları ve stratejik konumu nedeniyle.
2. Musul’u kim işgal etti?
İngiltere.
3. Türkiye Musul’u hangi anlayışla kendi sınırları içinde görüyordu?
Misak-ı Millî anlayışıyla.
4. Musul Sorunu Lozan’da çözüldü mü?
Hayır.
5. 1924’te hangi konferansta görüşüldü?
Haliç Konferansı.
6. Musul Sorunu neden Milletler Cemiyetine taşındı?
Türkiye ile İngiltere arasında anlaşma sağlanamadığı için.
7. Şeyh Sait İsyanı’nın Musul’a etkisi ne oldu?
Türkiye’nin Musul’a yönelik askerî çözüm imkânını zorlaştırdı.
8. Musul hangi antlaşmayla Irak’a bırakıldı?
5 Haziran 1926 Ankara Antlaşması.
9. Türkiye petrol gelirlerinden ne kadar pay aldı?
%10, 25 yıl süreyle.
10. Musul Sorunu hangi ülkeyle yaşandı?
İngiltere ile.
SON CÜMLE
Musul Sorunu; Misak-ı Millî sınırları içinde görülen Musul’un, İngiltere ile yaşanan anlaşmazlıklar sonucunda Lozan’da çözülememesi ve 5 Haziran 1926 Ankara Antlaşması ile Irak’a bırakılmasıdır.
Okumaya devam et...